Kable ognioodporne i bezhalogenowe – kiedy są obowiązkowe i jak je poprawnie dobrać

Klasyfikacja kabli pod kątem zachowania w pożarze – co znaczą oznaczenia CPR

Od 2017 roku w Unii Europejskiej obowiązuje rozporządzenie CPR (Construction Products Regulation), wprowadzające jednolitą klasyfikację reakcji kabli na ogień. Każdy kabel oznaczony klasą Aca, B1ca, B2ca, Cca, Dca, Eca lub Fca według normy PN-EN 50575 ma określone parametry rozprzestrzeniania ognia oraz emisji energii. Klasa B2ca wymagana w drogach ewakuacyjnych i obiektach użyteczności publicznej oznacza najwyższy praktyczny poziom bezpieczeństwa pożarowego dla typowych instalacji.

Oprócz głównej klasy CPR kable opisuje się trzema dodatkowymi kryteriami: s1/s2/s3 określa intensywność emisji dymu (s1 oznacza najmniejszą), d0/d1/d2 zachowanie płonących kropli (d0 oznacza brak kropli), a a1/a2/a3 kwasowość produktów spalania (a1 oznacza najniższą). W praktyce projektant powinien szukać oznaczeń typu B2ca-s1,d1,a1 dla wymagających obiektów, a klasy Eca i niższe zarezerwować dla zastosowań niekrytycznych.

Kable bezhalogenowe (LSZH) – kiedy są wymagane?

Kable bezhalogenowe, oznaczane skrótem LSZH (Low Smoke Zero Halogen), w przeciwieństwie do izolacji PCW nie zawierają chloru ani innych halogenów. W warunkach pożaru emitują znacznie mniej dymu i nie wydzielają substancji korozyjnych ani toksycznych chlorowodorów. Norma PN-EN 60754-2 wymaga, aby pH gazów spalania wynosiło powyżej 4,3, a konduktywność poniżej 10 µS/mm.

W ofercie hurtowni elektrycznej Grodno znajdują się przewody elektryczne bezhalogenowe typu N2XH, NHXH oraz YnTKSY stosowane w obiektach użyteczności publicznej: szkołach, szpitalach, biurowcach klasy A, centrach handlowych i obiektach kultury. Norma PN-HD 60364-5-52 wskazuje na konieczność stosowania kabli LSZH wszędzie tam, gdzie ewakuacja dużej liczby osób wymaga zachowania widoczności i niskiego ryzyka zatrucia. W halach produkcyjnych z drogim wyposażeniem stosowanie kabli bezhalogenowych ogranicza też straty wtórne po pożarze – korozja od chlorowodoru potrafi zniszczyć elektronikę i konstrukcje poza obszarem objętym ogniem.

Kable ognioodporne (PH/E) – utrzymanie funkcji w warunkach pożaru

Kable ognioodporne typu HDGs, HDGsekw lub NHXH FE180/E90 mają zupełnie inne zadanie niż kable bezhalogenowe: muszą zachować ciągłość obwodu elektrycznego nawet podczas pożaru. Oznaczenia PH 15, PH 30, PH 60, PH 90 oraz E30, E60, E90 określają czas, przez jaki kabel utrzymuje funkcjonalność w temperaturze ognia, badany według normy PN-EN 50200.

Zastosowanie kabli ognioodpornych jest obowiązkowe w obwodach zasilających urządzenia, które muszą działać podczas pożaru: systemy oddymiania, pompy pożarowe, oświetlenie ewakuacyjne, dźwiękowe systemy ostrzegawcze DSO, centrale sygnalizacji pożarowej, wentylacja mechaniczna pożarowa oraz windy dla ekip ratowniczych. Czas wymaganej odporności (PH 30, 60 lub 90 minut) zależy od kategorii obiektu i wynika z projektu zabezpieczenia pożarowego oraz uzgodnień z rzeczoznawcą ppoż.

Kryteria doboru kabli do konkretnego obiektu

Punktem wyjścia jest projekt zabezpieczenia pożarowego budynku, który określa wymagany czas funkcjonowania poszczególnych systemów. Następnie dobiera się klasę CPR kabla, czas odporności PH oraz typ izolacji w zależności od trasy przewodu, ryzyka mechanicznego i warunków środowiskowych. Znaczenie ma także sposób mocowania: kabel ognioodporny zainstalowany na zwykłych opaskach z tworzywa traci swoją funkcję natychmiast po stopieniu mocowań. W obiektach komercyjnych typowy podział wygląda następująco:

•       drogi ewakuacyjne i przestrzenie wspólne – kable bezhalogenowe klasy B2ca-s1,d1,a1,
•       obwody systemów bezpieczeństwa – kable ognioodporne PH 30 do PH 90 w zależności od funkcji,
•       instalacje techniczne ogólne – kable klasy Cca lub Dca w zależności od strefy pożarowej.

Rozdzielnice elektryczne dystrybuujące zasilanie do obwodów bezpieczeństwa również wymagają odpowiednich kabli zasilających, a w niektórych przypadkach również obudów o klasie odporności EI 30 lub EI 60. Dobór musi obejmować całą trasę od źródła do odbiornika, ponieważ jeden odcinek o niższych parametrach unieważnia funkcję całego obwodu.

Najczęstsze błędy projektowe i wykonawcze

Pierwszym i najczęstszym błędem jest mylenie kabli bezhalogenowych z ognioodpornymi. Kabel LSZH ogranicza emisję dymu i toksyn, ale nie utrzymuje ciągłości obwodu w pożarze – to dwie różne funkcje, których nie wolno zastępować jedną drugą. Drugi błąd to oszczędność na okablowaniu w obwodach bezpieczeństwa, gdzie różnica cenowa między kablem standardowym a ognioodpornym potrafi sięgać 200-400%, ale jest jednoznacznie wymagana przepisami.

Trzecim uchybieniem jest niewłaściwe mocowanie kabli ognioodpornych. Norma PN-EN 50200 wymaga stosowania systemów mocowań certyfikowanych łącznie z kablem: uchwytów stalowych, koryt zachowujących nośność i kotew odpornych na temperaturę. Czwarty błąd dotyczy przewodów prowadzonych przez przegrody pożarowe – konieczne jest stosowanie certyfikowanych przepustów ognioodpornych o klasie EI równej odporności przegrody.

Bezpieczeństwo pożarowe zaczyna się od jakości okablowania

Kable ognioodporne i bezhalogenowe to nie dodatek do projektu, ale element decydujący o zachowaniu funkcji budynku w sytuacji kryzysowej. Świadomy dobór wymaga znajomości klasyfikacji CPR, norm szczegółowych oraz wymagań projektu zabezpieczenia pożarowego konkretnego obiektu. Warto skorzystać ze wsparcia doświadczonego dystrybutora elektrotechniki, takiego jak grodno.pl, który oferuje pełen asortyment kabli i przewodów ognioodpornych oraz bezhalogenowych od certyfikowanych producentów. Dostępność produktów w hurtowni elektrycznej online, dokumentacja techniczna i wsparcie doradców umożliwiają realizację projektów zgodnie z normami i bez kompromisów na etapie wyboru materiałów.